Drzewa nie z tej ziemi

Na rozkaz Pana Boga wyrosły z gleby wszelkie drzewa miłe z wyglądu i smaczny owoc rodzące oraz drzewo życia w środku tego ogrodu i drzewo poznania dobra i zła (Rdz 2,9).

Na początku było drzewo. To jedno z Bożych tworów towarzyszące człowiekowi od początku dziejów. Zakorzenione w ziemi wyrasta ponad wszystkie inne stworzenia, wydaje się łączyć ziemię z niebem. W naturze drzewa objawia się potęga życia. W kwitnieniu i owocowaniu, w corocznym umieraniu i odradzaniu przeczuwano działanie wyższej potęgi. W postaci owoców brano od drzewa siłę życiową, a zarazem uświadamiano sobie krótkotrwałość własnego życia. W liściach i kwiatach szukano lekarstwa na najrozmaitsze choroby, a tworzące dach gałęzie posłużyły za wzór namiotu i domu.

W drzewie uśpiona jest moc całego kosmosu. Wiele drzew otrzymało przydomek świętych, bo były łonem, z którego narodzili się bogowie. Z drzewa akacjowego wyszedł Horus, Re wyłonił się z sykomory, inny bóg z tamaryszku. Ozyrys urodził się pod drzewem Kesbet, Apollo i Artemida zrodzeni zostali pod drzewem palmowym. Izyda stała się brzemienna i wydała na świat Horusa wskutek spożycia winogrona, dlatego nieraz nazywano ją “matką winorośli”.

Bóg Jahwe zasadził w rajskim ogrodzie Eden wiele drzew, ale dwa z nich były nie z tej ziemi – drzewo życia i drzewo poznania dobra i zła. Stwórca umieścił je w środku ogrodu, co sugeruje, że były one najważniejsze z wszystkich rajskich drzew.

Drzewo życia

Drzewo życia to jeden z głównych mitologemów wielu kultur świata. Jest wszechobecne w świętych księgach i wierzeniach wielu kultur, występuje w biblijnym raju oraz baśniach, legendach i opowieściach. Obrazuje go niewyczerpana płodność, zdrowie, młodość i długowieczność. Mimo że podlega cyklicznym zmianom, ono jest zawsze, mimo pozornej „śmierci”, wciąż się odradza. Drzewo życia pochodzi ze świata świętego i od samego początku usytuowane jest w centrum, na styku wszystkich sfer, tam gdzie możliwy jest przepływ mocy “stamtąd”, ze świata sakralnego, boskiego.

Każda cywilizacja posiada własne drzewo życia. Hindusi figowiec, Skandynawowie jesion, świerk, Celtowie dąb, Słowianie i Germanie lipę, wyznawcy islamu drzewo oliwne, Chińczycy brzoskwinię.

Drzewo życia jest związane z opowieściami mitycznymi, które uwypuklają sferyczną budowę kosmosu z trzema jego głównymi sferami: niebem, światem ziemskim i podziemnym, które odpowiadają konarom, pniowi i korzeniom. Drzewo przechodząc przez wszystkie sfery jest łącznikiem między światem niebieskim, ziemskim i podziemnym, pełni rolę axis mundi. Dzięki niemu jest możliwa mediacja i dlatego jest wybierane przez bóstwa za miejsce swych objawień. Jest ono centrum, w którym skoncentrowane są moce witalne czyli święte. Centrum to punkt pozwalający na zaistnienie życia. W myśleniu mitycznym Centrum nie jest jakimś konkretnym miejscem geograficznym, dlatego na obszarze jakieś społeczności może być kilka takich miejsc świętych.

Drzewo nie zawsze miało konary i gałęzie czasem przybierało formę słupa czy kolumny. Ciekawe, że niektóre kolumny w pałacach minojskich były drewniane, a nie kamienne jak zdecydowana większość. Drzewo kolumna pojawia się również w formie „podwojonej” (polski wyraz „podwoje” oznaczający drzwi, bramę wskazuje na tę „podwójność, jak również podobieństwo między słowami „drzewo i drzwi”). Staje się wtedy flankami bramy i nabiera znaczenia „wejścia” – a nie filaru.

Drzewo poznania dobra i zła

Drugim drzewem rajskim było drzewo, którego owoce dawały „poznanie dobra i zła”. Jest ono wymienione w Księdze Rodzaju wraz z drzewem życia, wyznacza razem z nim środek ogrodu, nie jako „pępek świata” ani nie w znaczeniu geograficznym, lecz jako miejsce człowieka w dziele stwórczym Boga. Obydwa drzewa symbolizują pierwotny stosunek człowieka jako stworzenia do Boga jako Stworzyciela. Drugie drzewo kryje w sobie głębsze znaczenie i skupia się na słowie „poznać”. Drzewo poznania dobra i zła, czyli rozstrzygania między moralnym dobrem i złem, poznanie związku między pokusą i upadkiem. Drzewo poznania dobra i zła nie występuje w żadnej tradycji ludów starożytnych, ani też w innym miejscu Biblii, tylko w Księdze Rodzaju.

Drzewo poznania dobra i zła jest określane także jako „drzewo wiadomości”. Według Księgi Rodzaju Bóg zasadziwszy rajski ogród - Eden, sprawił, że w jego środku wyrosło drzewo życia i drzewo poznania dobra i zła. Pierwsi ludzie mogli jeść owoce ze wszystkich drzew ogrodu z wyjątkiem owoców z drzewa poznania. Ewa i Adam zwiedzeni przez węża (szatana), który obiecał im, że gdy przekroczą Boży zakaz staną się tacy jak Bóg, zjedli zakazany owoc, poznali tym samym grzech. Za nieposłuszeństwo Bóg wygnał ich z Edenu.

Biblia nie określa jakiego rodzaju był owoc drzewa poznania, tradycja hebrajska identyfikowała go jako winogrono, figę lub granat, w tradycji chrześcijańskiej kojarzony był z jabłkiem, prawdopodobnie dlatego, że łacińskie określenie jabłka (malus) jest podobne do łacińskiego określenia zła (malum).

Większość teologów jest zgodnych, że drzewo poznania dobra i zła symbolizuje ład i porządek ustanowiony przez Stwórcę. Bóg stwarzając świat ustanowił porządek, by życie nie było piekłem lecz rajem. Dlatego zakazał człowiekowi czynić coś, co jest obiektywnie złe, co narusza ustalony przez Niego ład stworzenia. Grzech Adama i Ewy polegał właśnie na zakwestionowaniu tego ładu. Ten ład to jedność z Bogiem, zaufanie Mu, posłuszeństwo oraz kierowanie się doskonałą miłością.

Konsekwencje nieposłuszeństwa pierwszych ludzi to nie tylko skażenie stworzonego świata złem, ale i skrzywienie całego rodzaju ludzkiego – każdy człowiek ma naturę skłonną do słabości i zła, "dziedzicząc" konsekwencje tamtego upadku – grzech pierworodny. Kiedy Adam i Ewa zjedli z drzewa poznania owoc, w konsekwencji śmierć rozprzestrzeniła się na całą ludzkość. Jednak Bóg w swej łasce i miłosierdziu postanowił odkupić ich błąd. Zasiał w człowieku nasienie, które ponownie zrodzi w nim Drzewo Życia - Jezusa. Przez Niego zostanie odbudowane w człowieku prawdziwe życie. Bóg obiecał grzesznej kobiecie, że z niej będzie zrodzony potomek, który zmiażdży głowę węża, który ją zwiódł (Rdz 3,15).

Perdixion

Niektóre Fizjologi opisują jako drzewo życia mitologiczne drzewo zwane perdixion. Zielone gałązki tego drzewa symbolizowały życie, uschłe oznaczały śmierć i grzech. Owoce swą słodyczą przyciągały ptactwo symbolizujące dusze pragnące żywić się prawdą. Cień tego drzewa miał szczególne znaczenie opiekuńcze i był rozumiany jako opieka Boża i osłona Ducha Świętego. Cień drzewa może padać na wschód lub na zachód i w ten sposób chroni ptaki z obu stron. Nazwa drzewa sama na to wskazuje, perdixon znaczy „dwustronny”. W chrześcijańskiej interpretacji symbolicznej drzewo to wskazywało na Boga Ojca, cień na Syna, owoce na Ducha Świętego.